Sözleşmelerde Cezai Şart ve İndirim İmkânı

Cezai şart, borçlunun sözleşmeden doğan yükümlülüğünü hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi halinde ödemeyi taahhüt ettiği edimi ifade eder. Türk Borçlar Kanununda düzenlenen bu kurum, borç ilişkisinde ifayı güvence altına almayı ve olası zararların ispatını kolaylaştırmayı amaçlar.

Cezai Şartın İşlevleri

Cezai şart, alacaklının uğrayabileceği zararı ayrıca ispat etmesine gerek kalmadan talep edebileceği bir tutar belirleyerek ispat yükünü hafifletir. Aynı zamanda borçluyu ifaya teşvik eden bir baskı aracı işlevi de görür. Taraflar, cezai şartı asıl edimin yanında veya ifaya bağlı seçenekli biçimde kararlaştırabilir.

Kanun, cezai şart kararlaştırma serbestisini tanımakla birlikte, bu serbestiye önemli bir sınır getirmektedir. Aşırı yüksek, yani fahiş olarak belirlenen cezai şartın, hâkim tarafından resen indirilmesi öngörülmüştür. Bu indirim yetkisi, ekonomik açıdan güçsüz tarafın korunmasını amaçlayan emredici bir kuraldır.

Ancak indirim imkânı bakımından tacirler yönünden özel bir durum söz konusudur. Ticari hayatın gereklerine uygun olarak, tacir sıfatını taşıyan borçluların kural olarak fahiş cezai şartın indirilmesini talep edemeyeceği kabul edilmektedir. Bu ayrım, sözleşme hazırlanırken tarafların sıfatlarının ve cezai şart miktarının dikkatle belirlenmesini gerekli kılmaktadır.